open mind

Kijken zonder (voor)oordeel

11 juni 2021
176
175
0

Aan de muren in het souterrain van het karakteristieke grachtenpand aan de Leidsegracht in Amsterdam hangen verschillende indringende portretfoto’s op een rij naast elkaar. Ogen staren je aan en vertellen hun eigen verhaal. Verhalen over onderwerpen waarvoor we soms liever onze ogen sluiten of waarover we ons oordeel al klaar hebben. Maar juist die foto’s triggeren je om te luisteren en te kijken. Stil. Zonder oordeel. Met een open mind.

Stiching Open Mind

‘We bestaan nu bijna twintig jaar. Op 13 februari 2002 is de stichting Open Mind opgericht’, vertelt Mirjam Bekker-Stoop enthousiast en niet zonder trots. ‘Eigenlijk was de aanleiding daarvoor een telefoongesprek met mijn vader. Ik had hem toevallig aan de telefoon op het moment dat hij met de Lions Club in het kader van een sociaal-maatschappelijk uitje onderweg was naar een asielzoekerscentrum. Het was nogal een jolige boel, maar toen ik hem ’s avonds opnieuw sprak, was die stemming totaal omgeslagen. Hij was diep onder de indruk van wat hij daar gezien had. Eigenlijk was hij er behoorlijk kapot van’, weet Mirjam nog goed.

Beperkt beeld

Dat zette haar aan het denken. ‘Ik werd geconfronteerd met mijn eigen beeld van asielzoekers. Dat beeld bleek erg beperkt, want wat wist ík nu eigenlijk over hen? De berichtgeving over vluchtelingen was erg eenzijdig en daarom heb ik een rondleiding in het asielzoekerscentrum geregeld. Net als mijn vader was ik erg onder de indruk. Door mijn opvoeding en door wat ik als kind zelf allemaal heb meegemaakt, heb ik al jong een groot gevoel voor rechtvaardigheid ontwikkeld’, doelt Mirjam op haar ervaringen met huiselijk geweld tijdens een deels onveilige jeugd. ‘Ik had altijd de behoefte om beide kanten van het verhaal te horen, zodat ik begreep wat er gebeurde. ‘

Foto van Morad Bouchakour

Oordeel

‘Want alleen door een situatie te begrijpen, voorkom je het oordelen. Het asielzoekersbeleid was nu typisch zo’n onderwerp waarover veel mensen een oordeel hadden. Hoe waardevol zou het zijn wanneer ze zelf de situatie in een asielzoekerscentrum eens zouden kunnen ervaren? En de reden horen waarom deze mensen hun moederland ontvluchtten, over de vaak helse reis die zij aflegden en de vreselijke onzekerheid waarin zij vaak te lang verkeren. Dit zou eigenlijk iedereen in Nederland moeten doen! We zouden gewoon eens mét deze mensen moeten praten in plaats van óver hen!’

Zichtbaar in de samenleving

Mirjam was destijds nog werkzaam in de creatieve sector en deed veel opdrachten voor reclamebureaus. Dankzij haar uitgebreide netwerk verzamelde ze in no time een team om zich heen dat haar idee, om de situatie van asielzoekers met het grote publiek te delen, steunde. ‘Ik heb toen het project ’50 ontmoetingen’ bedacht waarbij 50 fotografen, samen met 50 schrijvers, bekende Nederlanders, want dat spreekt veel mensen aan, in gesprek zouden gaan met evenzoveel asielzoekers. Om dit project te kunnen financieren, richtte ik de stichting Open mind op.’

Breed publiek bereiken

Niet voor niets koos ik voor deze naam: ik had de behoefte om een breed publiek te laten kennismaken met de mens achter de asielzoeker door hem of haar een stem en een gezicht te geven. Om anderen te laten ervaren wat ik in dat asielzoekerscentrum had gezien: mensen in nood, murw van de onzekerheid of ze mogen blijven of worden uitgezet en met uitgeholde emoties. Hun verhalen zijn vastgelegd in een boek, een documentaire en een reizende tentoonstelling. Dit concept met de reizende tentoonstellingen gebruiken we nog steeds voor onze projecten. Het is een heel toegankelijke manier om een zo breed mogelijk publiek te bereiken. Met kunst kun je veel vertellen en bepaald gedachtegoed openbreken en bespreekbaar maken. Met het neerzetten van portretten in de openbare ruimte maak je de thematiek aan de ene kant zichtbaar én plaats je de geportretteerden met hun verhaal letterlijk tussen het publiek in. Ze worden zichtbaar in de samenleving.’

Foto van Ernst Coppejans

Empowerment

Al vrij snel na dit project werd de stichting benaderd door een reclamebureau met de vraag om het Canadese project ‘Beyond Compare: Women Photographers On Real Beauty’, geïnitieerd door onder meer het cosmeticamerk Dove, in Nederland uit te rollen. Het bleek het begin van een indrukwekkende reeks projecten die Open mind in samenwerking met haar partners mocht vormgeven. ‘Gemiddeld zijn we zo’n anderhalf jaar bezig met een thema, voordat we ermee naar buiten kunnen. Die tijd zit vooral in het zoeken naar financiering.’

Legale liefde

‘Voor ons meest recente project, ‘Legale Liefde’ over 20 jaar trouwen voor iedereen, hadden we nog geen twee maanden de tijd om 20 stellen te interviewen, te portretteren en in een multimediale reizende tentoonstelling te gieten. Dit project kwam als opdracht van de gemeente Amsterdam, maar met die heel strakke deadline. Door al ons werk van de afgelopen jaren hebben we een groot netwerk en zoveel goodwill opgebouwd, dat het allemaal nog gelukt is ook’, straalt Mirjam.

Foto van Stichting Open mind

Baankbrekende projecten

Maar ook op de productie van andere projecten kijkt ze met warme gevoelens en trots terug: ‘Zoals bijvoorbeeld de projecten ‘OpenJeOgen – voor mensenhandel’, ‘OPEN… – over depressiviteit’ en ‘WIJ… – doorbreken de cirkel van geweld’, noemt Mirjam een aantal van haar baanbrekende projecten op. ‘Wij werken met thema’s die een breed publiek raken. Ieder project gaat mij ook echt aan het hart, omdat ik me daar ook helemaal in verdiep. Persoonlijk ben ik erg geraakt door ‘OPEN… – over depressiviteit’, omdat mijn dochter Lola hier zo mee worstelde. Er liggen jaren vol ups en downs en zoeken naar de juiste medicatie achter ons. Lola heeft tubereuze sclerose. Vooral als je jong bent, wil je niet ‘anders’ zijn, maar door haar ziekte ontwikkelt zij zich nu eenmaal op een andere manier. Gelukkig begint de acceptatie daarvan een beetje te komen. Ze voelt zich nu sterk. Rustiger. Ik ben supertrots op haar.’

Zachte kant

‘Door wat ikzelf vroeger heb meegemaakt, heb ik al jong geleerd om mijn gevoel uit te schakelen. Dat hielp me om moeilijke situaties aan te kunnen. Maar van en door mijn fijne gezin en vooral Lola heb ik inmiddels ook geleerd om bij mijn zachte kant te komen. Ik voel me zo’n rijk mens dat ik in de afgelopen twintig jaar met zoveel prachtige mensen heb mogen samenwerken. Mensen die zó openhartig durfden zijn en een stukje empowerment hebben gekregen, doordat ze gehoord en gezien werden. Mensen die het in het begin vaak doodeng vonden om meer dan levensgroot met hun portret en verhaal onderdeel te worden van een reizende tentoonstelling in de openbare ruimte, maar die er nu trots op zijn dat ze er mogen zijn! Alleen al het feit dat ze een podium krijgen en met hun verhaal anderen kunnen helpen, geeft zóveel kracht!’

Foto van Mounir Raji

Bewustwording

‘Het werk dat ik mag doen, heeft mijn leven mooier gemaakt’, realiseert Mirjam zich. ‘Als ik al die projecten niet had gedaan, weet ik niet of ik mijn eigen trauma’s had kunnen verwerken en of ik mijn dochter wel op de juiste manier had kunnen helpen. Het heeft me geholpen het leven beter te begrijpen. Ik hoop met onze maatschappelijke kunstprojecten voor meer onderling begrip en verbinding te zorgen. Dat het aanspoort om de website www.stichtingopenmind.nl te bekijken en er meer mensen een open mind krijgen. Dat zou ik superfijn vinden.’

Deel dit artikel